Katar i zatoki – jak skutecznie radzić sobie z niedrożnym nosem i problemami z zatokami?

Jak radzić sobie z katarem i problemami z zatokami?

Katar to bardzo częsta dolegliwość, szczególnie jesienią, zimą i wczesną wiosną. Jak sobie z nim radzić? Najszybszym sposobem są krople udrażniające nos i obkurczające jego śluzówkę. Można też wykonać płukanie nosa specjalnie do tego przystosowanymi roztworami, które dostępne są w aptekach. Poza tym są jeszcze inne sposoby – a warto je znać, bo zatkany nos, uczucie ciężkości w okolicy czoła i policzków czy ból zatok potrafią skutecznie zepsuć dzień, utrudnić sen i codzienną pracę.

Czym różni się zwykły katar od zapalenia zatok?

W dużym skrócie różnica polega przede wszystkim na objawach im towarzyszących – przy zapaleniu zatok objawy te są bardziej rozległe.
Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie w kościach czaszki (wyróżniamy zatoki czołowe, szczękowe, sitowe i klinowe) połączone z jamą nosową. Gdy błona śluzowa nosa ulega obrzękowi (jak w przypadku chociażby infekcji ) ujścia zatok zwężają się lub zamykają. Obecna w nich wydzielina nie może swobodnie odpływać, gromadzi się w nich, co prowadzi do uczucia rozpierania i bólu.

Podstawowe różnice pomiędzy katarem a zapaleniem zatok? Katar ostry trwa zwykle do 10 dni i najczęściej towarzyszy przeziębieniu (mamy wtedy niedrożny nos). Natomiast katar przewlekły utrzymuje się dłużej niż 12 tygodni i często wiąże się już właśnie z przewlekłym zapaleniem zatok, alergią lub innymi czynnikami drażniącymi śluzówkę. Z kolei zapalenie zatok (sinusitis) to stan zapalny błony śluzowej wyścielającej zatoki, który – w odróżnieniu od prostego kataru – częściej wiąże się z bólem twarzy, uczuciem ucisku i gęstą, czasem ropną wydzieliną.

Sprawdź nasze: Leki i preparaty na katar i zatoki

Najczęstsze przyczyny kataru i zatkanych zatok

Do najczęstszych przyczyn kataru i zatkanych zatok należą: infekcje (wirusowe i bakteryjne), alergia (zarówno sezonowa jak i całoroczna) oraz określone czynniki drażniące (tutaj istotna jest indywidualna wrażliwość na konkretne z nich).

Objawy, które powinny skłonić do wizyty u lekarza

Nie każdy katar wymaga konsultacji, ale są sygnały, których nie należy bagatelizować. Należą do nich bezsprzecznie: gorączka utrzymująca się dłużej niż 3 dni, gęsta ropna wydzielina o nieprzyjemnym zapachu, silny ból twarzy lub głowy, obrzęk wokół oczu, nagłe nasilenie objawów po chwilowej poprawie oraz katar utrzymujący się dłużej niż 10–14 dni. W takich sytuacjach warto skonsultować się z lekarzem – może być konieczne leczenie preparatami doustnymi na zatoki, w tym w uzasadnionych przypadkach antybiotykiem (przy antybiotykoterapii nie zapominaj o probiotykach).

Jak leczyć katar i zatoki, czyli jak pozbyć się kataru?

W leczeniu i terapii kataru i zatok stosuje się różne sposoby na katar, przede wszystkim preparaty miejscowe – donosowe: krople i spraye do nosa lub żel do nosa. Poza tym dodatkowym wsparciem są preparaty do płukania nosa i zatok oraz preparaty doustne (również te złożone).

Krople i spraye do nosa, krople na katar

Najpopularniejszym sposobem na szybkie odetkanie nosa są krople do nosa i spray do nosa o działaniu obkurczającym naczynia krwionośne śluzówki (sprawdź np. Xylorin lub Sudafed XyloSpray HA). Taki aerozol do nosa lub krople na katar zmniejszają obrzęk w ciągu kilku minut, ułatwiając oddychanie i odpływ wydzieliny z zatok. Alternatywą są też żele do nosa, które niektórzy pacjenci wybierają z powodu lepszego utrzymywania się na śluzówce nosa (np. Xylogel). Jednak preparaty do nosa (aerozol na katar, krople na katar) to dobre rozwiązanie doraźne, ale nie powinno być stosowane dłużej niż 3–5 dni – długotrwałe ich stosowanie to zwiększone ryzyko tzw. kataru polekowego. Błona śluzowa niejako „uzależnia” się od substancji obkurczającej śluzówkę, co wymaga ciągłego podawania kropli do nosa.

Jaki spray do nosa wybrać? Leki na katar opierają się głównie na ksylometazolinie lub oksymetazolinie. Różnice polegają chociażby na obecności dodatkowych substancji nawilżających śluzówkę nosa (glicerolu lub hialuronianu sodu). Wybierając konkretny preparat warto sprawdzić zatem wcześniej jego skład. O tym, jakie krople do nosa wybrać więcej przeczytasz w naszym artykule: „Krople i spraye do nosa – które wybrać?”.

Bezpieczną alternatywą do stosowania długotrwałego są preparaty do nosa na bazie wody morskiej lub soli fizjologicznej. Spray z wodą morską nawilża śluzówkę i rozrzedza wydzielinę, nie powodując efektu odbicia (sprawdź np. Protego woda morska hipertoniczna). W aptekach dostępne są wody morskie izotoniczne i hipertoniczne – które wybrać? Woda morska do nosa izotoniczna służy przede wszystkim codziennej higienie nosa, z kolei woda morska hipertoniczna pozwala na lepsze udrożnienie nosa przy uciążliwym, gęstym katarze.

Płukanie nosa i zatok – czym płukać zatoki i jak oczyścić nos przy katarze?

Płukanie nosa to jedna z najskuteczniejszych metod mechanicznego oczyszczania nosa i zatok z zalegającej wydzieliny, alergenów i zanieczyszczeń. Służy do tego zestaw do płukania nosa i zatok, a także irygator do nosa, który pozwala przepłukać jamę specjalnym roztworem w kontrolowany sposób. Regularne płukanie – zwłaszcza w sezonie infekcyjnym i pyłkowym – może skrócić czas trwania kataru i zmniejszyć ryzyko powikłań w postaci zapalenia zatok. W aptekach dostępny jest zestaw do płukania zatok i zestaw uzupełniający (sprawdź np. Zatoxin Rinse zestaw do płukania nosa i zatok).

Tabletki i preparaty doustne na zatoki

Gdy krople czy płukanie nie wystarczają, pomocne bywają preparaty doustne na zatoki – tabletki na zatoki o działaniu przeciwobrzękowym i rozrzedzającym wydzielinę oraz tabletki na katar o działaniu przeciwhistaminowym przy podłożu alergicznym. W razie potwierdzonej infekcji bakteryjnej lekarz może zalecić antybiotykoterapię.

Sprawdź też: Sprawdzone sposoby na ból i zatkanie zatok

Katar u dzieci - na co uważać?

U najmłodszych szczególnie ważny jest dobór odpowiednich preparatów dla dzieci na katar – dedykowanych stężeń i form dostosowanych do wieku. Niezastąpiony bywa aspirator do nosa, pomagający usunąć wydzielinę u niemowląt, które nie potrafią same wydmuchać nosa. Wiele preparatów obkurczających nie jest przeznaczonych dla najmłodszych dzieci – w razie wątpliwości warto skonsultować wybór z farmaceutą lub pediatrą (sprawdź np. Sudafed XyloSpray HA dla dzieci lub Xylogel dla dzieci). Więcej o katarze u dziecka dowiesz się z artykułu: „Katar i zatkany nosek u dziecka – bezpieczne sposoby na ulgę”.

Domowe sposoby wspomagające leczenia

Oprócz preparatów na katar i preparatów na zatoki warto wspomóc organizm domowymi metodami. Inhalacje parowe (np. z dodatkiem soli) pomagają nawilżyć drogi oddechowe i rozrzedzić wydzielinę. Nawilżanie powietrza w sypialni i miejscu pracy zmniejsza podrażnienie śluzówki, szczególnie w sezonie grzewczym. Z kolei zwykłe nawodnienie organizmu – czyli picie odpowiedniej ilości płynów – naturalnie rozrzedza wydzielinę i ułatwia jej odpływ z zatok, a odpoczynek i unikanie dymu tytoniowego przyspieszają regenerację błony śluzowej.

Czego unikać? Na co zwrócić uwagę przy katarze? Ryzyko kataru polekowego...

Jednym z najczęstszych błędów przy katarze jest zbyt długie stosowanie kropli obkurczających naczynia krwionośne w nosie. Używane dłużej niż 5–7 dni mogą prowadzić do tzw. kataru polekowego (rhinitis medicamentosa) – śluzówka przyzwyczaja się do substancji, a po jej odstawieniu obrzęk wraca ze zdwojoną siłą. To błędne koło, z którego trudno się wyrwać, dlatego preparaty obkurczające warto traktować jako doraźną pomoc, a do stosowania długofalowego wybierać preparaty na bazie soli fizjologicznej lub wody morskiej.

Kiedy katar mija samoistnie, a kiedy potrzebna jest konsultacja lekarska?

Zwykły katar wirusowy zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu 7–10 dni, wspomagany odpowiednim nawodnieniem i nawilżeniem śluzówki. Jeśli jednak objawy się przedłużają, nasilają lub towarzyszy im silny ból zatok i gorączka, lepiej skonsultować się z lekarzem, który oceni, czy konieczne jest bardziej specjalistyczne leczenie (chociażby w postaci antybiotyku).