Grzybica skóry: grzybica stóp i paznokci – objawy, leczenie i preparaty z apteki

Grzybica skóry to powszechna choroba zakaźna wywoływana przez grzyby chorobotwórcze, głównie dermatofity, drożdżaki oraz pleśnie. Te mikroorganizmy lubią ciepło i wilgoć, dlatego szczególnie często zajmują stopy, przestrzenie między palcami oraz paznokcie. Szacuje się, że powierzchowne grzybice skóry dotyczą nawet ok. 20–25% populacji, a grzybica paznokci częściej pojawia się u osób starszych.

Czym jest grzybica skóry i dlaczego tak często dotyczy stóp oraz paznokci?

Infekcje grzybicze skóry mogą dotyczyć różnych okolic ciała. Najczęstsze to przede wszystkim grzybica stóp i grzybica paznokci, ale spotykana jest też grzybica skóry gładkiej, grzybica pachwin, grzybica skóry głowy, grzybica jamy ustnej, grzybica narządów płciowych czy też łupież pstry.

Grzybica skóry gładkiej, znana również jako tinea corporis, jest jedną z najczęstszych postaci zakażeń grzybiczych, wywoływaną głównie przez dermatofity, takie jak np. Trichophyton rubrum. Pierwsze objawy grzybicy skóry to zwykle okrągłe, rumieniowe zmiany skórne, często swędzące, z łuszczącym się naskórkiem lub krostami. Grzybica skóry gładkiej charakteryzuje się obecnością rumienia, złuszczania naskórka oraz świądu, a zmiany są wyraźnie odgraniczone od zdrowej skóry. Z kolei grzybica skóry głowy, znana jako tinea capitis, jest najczęściej wywoływana przez dermatofity, a jej objawy mogą obejmować łysienie oraz zmiany zapalne na skórze głowy. Grzybica owłosionej skóry głowy i grzybica skóry owłosionej mogą powodować łyse plamy, złuszczający naskórek, zajęcie mieszków włosowych, a niekiedy trwałą utratę włosów na owłosionej skórze głowy.

Przyczyny i drogi zakażenia grzybicą stóp oraz paznokci

Do zakażenia dochodzi najczęściej przez bezpośredni kontakt z chorą osobą, a także przez używanie tych samych przedmiotów codziennego użytku. Grzybica skóry może być spowodowana kontaktem z zakażonymi przedmiotami, takimi jak ręczniki, odzież czy powierzchnie w miejscach publicznych, co sprzyja rozprzestrzenieniu się grzybów. Najczęstsze źródła zakażenia to:

• podłogi basenów, saun, siłowni i pryszniców,
• wspólne ręczniki, skarpety i obuwie,
• niedezynfekowane narzędzia do manicure i pedicure,
• wilgotne buty noszone przez wiele godzin.

Sprawdź nasze: Leki i preparaty na grzybicę

Ryzyko grzybicy zwiększają: nadmierne pocenie, ciasne obuwie, syntetyczne skarpety, przewlekłe choroby metaboliczne (np. cukrzyca, otyłość, nowotwory, niedoczynność tarczycy), długotrwała antybiotykoterapia oraz osłabiona odporność. Osoby z obniżoną odpornością, takie jak pacjenci z chorobami przewlekłymi, nowotworami czy cukrzycą, są bardziej narażone na zakażenia grzybicze. Dotyczy to także grupy osób przyjmujących leki immunosupresyjne.

Grzybica stóp bywa pierwszym ogniskiem, z którego infekcję grzybiczą można przenieść na pachwiny, skórę gładką błon śluzowych lub paznokcie rąk. Grzybica pachwin, znana jako tinea cruris, lokalizuje się w okolicy pachwin oraz górnej części ud, a najczęściej wywoływana jest przez Epidermophyton floccosum. Nie każda ekspozycja i kontakt z grzybami kończy się chorobą - bariera zdrowej skóry i suchość skóry ograniczają rozwój zakażenia.

Grzybica stóp – charakterystyczne objawy i odmiany kliniczne

Grzybica stóp, znana jako tinea pedum, jest jedną z najczęstszych lokalizacji zakażeń dermatofitowych, a jej najczęstszymi czynnikami etiologicznymi są Trichophyton rubrum i Trichophyton mentagrophytes. To jedna z najczęstszych infekcji grzybiczych u sportowców, osób pracujących w ciężkim obuwiu i bywalców basenów.

Jak rozpoznać grzybicę stóp? Objawy grzybicy skóry stóp to uporczywe swędzenie, pieczenie, zaczerwienienie i łuszczenie naskórka, pękanie skóry w przestrzeniach międzypalcowych oraz nieprzyjemny zapach. Grzybica stóp najczęściej atakuje przestrzenie między palcami, podeszwę lub boczne obszary stopy, a naskórek może być wilgotny i pomarszczony. Niektóre postacie grzybicy stóp wywołują pęcherze z wydzieliną ropną.

Sprawdź też: Grzybica paznokci u nóg - jak zapobiegać i jak samodzielnie leczyć?

Główne postacie grzybicy stóp to przede wszystkim:

• grzybica międzypalcowa - biała, wilgotna, pękająca skóra, zwykle między IV i V palcem,
• grzybica mokasynowa - sucha, zgrubiała, łuszcząca skóra na skórze kończyn dolnych,
• grzybica potnicowa - pęcherzyki i nadżerki na podeszwach.

Po gojeniu mogą zostać brązowe plamy lub przebarwienia. Nie zawsze oznaczają aktywne zakażenie, ale przewlekłe zmiany skórne warto skonsultować ze lekarzem specjalistą.

 Grzybica paznokci (onychomikoza) – objawy i kiedy zgłosić się do lekarza?

Grzybica paznokci to przewlekła grzybica dotycząca płytek paznokciowych, najczęściej paznokci stóp. Leczenie zależy od rodzaju grzyba, rozległości zmian i tempa wzrostu paznokcia.

Charakterystyczne objawy grzybicy paznokci to:

• zgrubienie, matowienie i utrata połysku paznokcia
• żółte, szare lub brązowe plamy na paznokciu
• kruszenie, rozwarstwianie i odklejanie płytki paznokciowej
• ból w bucie oraz nieprzyjemny zapach paznokcia.

Na początku zajęty bywa tylko wolny brzeg paznokcia. Do dermatologa lub podologa najlepiej zgłosić się jak najszybciej - zwłaszcza, gdy zajętych jest kilka paznokci, masz cukrzycę, choroby naczyń (żylaki, itp.), występuje silny stan zapalny wałów paznokciowych albo jest brak poprawy po 3–4 miesiącach leczenia preparatami z apteki. W diagnostyce wykonuje się badanie mikologiczne - klinika zakażeń grzybiczych skóry pokazuje, że łuszczyca, uraz czy choroby skóry mogą nierzadko wręcz imitować grzybicę. W praktyce lekarza rodzinnego ważne jest odróżnienie jej także od zmian, które mogą przypominać choroby przenoszone drogą płciową.

Leczenie grzybicy stóp – preparaty z apteki i schemat terapii

Leczenie grzybicy skóry stóp bez powikłań zwykle można rozpocząć samodzielnie po rozmowie z farmaceutą. Leki przeciwgrzybicze stosowane w leczeniu grzybicy skóry można podzielić na preparaty miejscowe, takie jak kremy, maści i spraye oraz leki doustne, które są stosowane w przypadku cięższych infekcji i dostępne są na receptę z przepisu lekarza. Leczenie powierzchownych zakażeń grzybiczych obejmuje głównie leki zewnętrzne:

Preparaty przeciwgrzybicze stosowane miejscowo, takie jak klotrimazol i terbinafina, są powszechnie stosowane w leczeniu grzybicy skóry i charakteryzują się wysokim poziomem bezpieczeństwa oraz niską ilością skutków ubocznych (sprawdź np. Terbinafina Ziaja lub Undofen Max Spray). Natomiast krem z mikonazolem to imidazolowy lek o działaniu przeciwgrzybiczym (sprawdź np. Daktarin aerozol). Stosuje się go cienko 1–2 razy dziennie na zmienioną powierzchnią skóry i 1–2 cm skóry zdrowej wokół, zwykle minimum przez 2–4 tygodnie. Po ustąpieniu objawów grzybicy warto kontynuować terapię 7–10 dni, co zwiększa szanse na całkowite wyleczenie.

Z kolei cyklopiroks w kremie lub żelu stosuje się zwykle 2 razy dziennie przez 2–4 tygodnie, zgodnie z ulotką danego produktu. Substancje przeciwgrzybicze nakłada się na skórę po umyciu i dokładnym osuszeniu stóp. Stosując leki zewnętrzne, pamiętaj o zmianie skarpet, regularnym odkażaniu narzędzi do pielęgnacji stóp i paznokci oraz o dezynfekcji obuwia.

Leczenie grzybicy paznokci – lakiery z amorolfiną i cyklopiroksem oraz terapia skojarzona

Leczenie grzybicy paznokci trwa dłużej niż leczenie grzybicy skóry: około 6 miesięcy dla paznokci rąk i nawet 9–12 miesięcy dla paznokci stóp. W aptece dostępne są lakiery z amorolfiną i cyklopiroksem.

Amorolfina przenika przez płytkę paznokciową i działa na syntezę składników błony komórkowej grzyba. Nakłada się ją zwykle 1–2 razy w tygodniu po spiłowaniu i odtłuszczeniu paznokcia (sprawdź np. Undofen Amorolfina). Cyklopiroks stosuje się częściej - codziennie lub kilka razy w tygodniu, zależnie od preparatu - z regularnym usuwaniem starej warstwy lakieru. W lżejszych przypadkach wystarcza leczenie miejscowe (sprawdź np. Pirolam lakier). W przypadku łagodnych infekcji grzybiczych skóry leczenie najczęściej polega na stosowaniu preparatów miejscowych, natomiast w przypadku rozległych zmian konieczne może być wprowadzenie terapii doustnej. Stosowanie farmakoterapii doustnej, np. terbinafiny lub itrakonazolu wymaga recepty i decyzji lekarza. Więcej o ograniczeniach leczenia miejscowego opisano m.in. w badaniu BMJ Open dotyczącym onychomikozy.

O czym należy bezwzględnie pamiętać? Najczęstszy błąd to przerwanie kuracji po pierwszej poprawie. Przy stosowaniu leków przeciwgrzybiczych liczy się systematyczność i dokładność w stosowaniu terapii!

Jak zapobiegać nawrotom grzybicy skóry stóp i paznokci – praktyczne zalecenia z apteki

Aby zapobiec grzybicy skóry ważne jest przestrzeganie zasad higieny, takich jak codzienne mycie ciała i dokładne osuszanie fałd skórnych. Regularne mycie ciała, dokładne osuszanie przestrzeni między palcami i stosowanie przewiewnych materiałów odzieżowych to podstawa profilaktyki grzybicy skóry.

Najważniejsze zasady można wymienić jak poniżej:

• noś skarpety z naturalnych materiałów, które pozwalają skórze oddychać
• pierz skarpety i bieliznę w wyższych temperaturach
• unikaj chodzenia boso na basenie, w saunie i w hotelowym prysznicu
• wybieraj noszenie przewiewnego obuwia i unikaj butów z tworzywa sztucznego - zwłaszcza latem, kiedy temperatury są wysokie i stopy łatwiej się pocą - pamiętaj, że w noszeniu przewiewnego obuwia chodzi o ograniczenie wilgoci.

Spraye, pudry i dezodoranty do stóp z pomagają zapobiegać grzybicy w okresach ryzyka, zmniejszając chociażby potliwość stóp (sprawdź np. Undofen Aktywny spray do stóp i obuwia). Warto dbać też o odporność, dietę, witaminę D (sprawdź np. Ibuvit D3 4000), cynk i kontrolę cukrzycy. Przewlekła grzybica skóry, przewlekła grzybica skóry gładkiej i przewlekła grzybica paznokci częściej nawracają, gdy stopy stale pozostają wilgotne.

Podsumowanie – kiedy leczyć się samodzielnie, a kiedy zgłosić się do lekarza?

Powierzchowne grzybice skóry ograniczają się często do warstwy rogowej naskórka i dobrze reagują na leczenie farmakologiczne z apteki, jeśli jest rozpoczęte wcześnie. Samodzielnie można leczyć świeże, niewielkie zmiany na stopach lub początkową zmianę jednego paznokcia.

Natomiast do lekarza zgłoś się przy rozległych zmianach, zajęciu wielu paznokci, silnym bólu, ropieniu, cukrzycy i przy obniżonej odporności (grzybica łatwiej się wówczas rozwija u takich osób) albo gdy grzybica skóry owłosionej (grzybica owłosionej skóry głowy) lub zmiany na skórze głowy dotyczą dziecka. W razie wątpliwości farmaceuta pomoże dobrać lek przeciwgrzybiczy i wyjaśni, jak zapobiegać grzybicy oraz jej nawrotom.